ค้นหา
รายการที่พบทั้งหมด 49,820 รายการ
เฟื้อ หริพิทักษ์ (พ.ศ. 2453 - 2536) เป็นศิลปินระดับแนวหน้าคนสำคัญในยุคเบิกเบิกงานศิลปะสมัยใหม่ไทย ผู้เป็นทั้งศิลปินชั้นเยี่ยมและอาจารย์สอนศิลปะ ต้นธารแห่งแรงบันดาลใจในการบุกเบิกสร้างสรรค์งานศิลปกรรมสมัยใหม่แก่คนรุ่นหลัง จนได้รับการยกย่องในฐานะ “ครูใหญ่แห่งวงการศิลปะ”
ภาพเหมือนศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี (พ.ศ.2478) ผลงานภาพเหมือนศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี ชิ้นนี้เป็นหนึ่งในผลงานจิตรกรรมชิ้นเด่นระยะแรกๆ ของอาจารย์เฟื้อ คาดว่าเป็นผลงานที่อาจารย์เฟื้อ วาดขึ้นขณะศึกษาศิลปะที่โรงเรียนเพาะช่าง ก่อนจะย้ายมาเรียนศิลปะกับศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี ที่โรงเรียนประณีตศิลปกรรมในระยะเวลาต่อมา แม้จะเป็นผลงานภาพเหมือนขนาดเล็ก แต่ก็แสดงให้เห็นถึงทักษะชั้นเยี่ยมในการใช้สีชอล์คของอาจารย์เฟื้อ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสร้างพื้นผิวและการจัดองค์ประกอบแสงซึ่งสร้างสรรค์ขึ้นอย่างสวยงามลงตัว อาจารย์เฟื้อใช้เทคนิคการปาดสีชอล์คสร้างพื้นผิวภาพบุคคลอย่างฉับไว ในสไตล์ทีแปรง (Painterly Style) ของศิลปินอิมเพรสชันนิสต์ แว่นตาทรงกลม ถูกวาดขึ้นด้วยลายเส้นที่หนาและหนักจนเป็นลักษณะเด่นของพื้นผิวภาพบริเวณดังกล่าวที่แลดูนูน-ลอย ใบหน้าของอาจารย์ศิลป์ ถูกเน้นย้ำให้เด่นชัดขึ้นจากการจัดแสงบนใบหน้า ตั้งแต่หน้าผากจรดส่วนคาง ซึ่งระบายด้วยสีในโทนเหลือง-ส้ม
ภาพเหมือนหญิงสาวสวมเสื้อคอกลมสีแดง นั่งเอี้ยวตัวแบบ “คอนทราโพสโต้” (Contrapposto) เป็นหนึ่งในงานภาพเหมือนบุคคลชิ้นเด่นของอาจารย์เฟื้อ หริพิทักษ์ ซึ่งชนะรางวัลเหรียญทองจากการประกวดการแสดงศิลปกรรมแห่งชาติ ครั้งที่ 8 ใน พ.ศ. 2500 เป็นผลให้อาจารย์เฟื้อ ได้รับการยกย่องเป็น “ศิลปินชั้นเยี่ยม” จากการแสดงศิลปกรรมแห่งชาติ ครั้งดังกล่าว เนื่องมาจากการคว้ารางวัลเหรียญทองจากการแสดงศิลปกรรมแห่งชาติ รวมกันทั้งสิ้น 3 ครั้ง (ครั้งที่ 1 พ.ศ. 2492 / ครั้งที่ 2 พ.ศ. 2493 และครั้งที่ 8 พ.ศ.2500) ความเจนจัดในการปาดชั้นสีด้วยฝีแปรงที่ฉับพลัน ยังคงเป็นลักษณะเด่นในงานจิตรกรรมของอาจารย์เฟื้อ แม้กระทั่งงานในระยะหลัง ภาพ “เสือแดง” หรือในอีกชื่อหนึ่ง “สาวอีตาเลียน” เป็นภาพเหมือนบุคคลที่แลดูเรียบง่าย ทว่าสะท้อนความสันทัดในการสร้างดุลยภาพของสี ที่สอดรับกันเป็นอย่างดีกับการถ่ายทอดน้ำหนักของแสงตลอดทั้งภาพ เทคนิคทางศิลปะของสำนักคิดบาศก์นิยม หรือ คิวบิสม์ (Cubism) พอจะปรากฏให้เห็นประปรายในงานชิ้นนี้ ผ่านการจงใจตัดองค์ประกอบภาพบุคคลบางส่วนออกจากเฟรมภาพ เพื่อสร้างผลทางความรู้สึก อาทิ ส่วนศีรษะด้านบน และปลายเท้า
องค์ประกอบ (พ.ศ. 2500) แสดงภาพหญิงเปลือยนั่งบนเก้าอี้ แขนข้างหนึ่งท้าวอยู่บนพนักผิงด้านหลัง ช่วงล่างของภาพ ศิลปินจงใจที่จะเน้นย้ำภาพพื้นผิวภาพ 2 มิติ ซึ่งสามารถมองเห็นได้จากด้านข้าง โดยการสร้างภาพจากการซ้อนทับกันของระนาบพื้นผิวสีรูปทรงเรขาคณิต การใช้ฝีแปรงและแสงเงาในภาพเป็นไปเพื่อเน้นย้ำความสำคัญเชิงองค์ประกอบ ส่วนศีรษะและเท้าบางส่วนของนางแบบถูกจงใจตัดออกบริเวณขอบเฟรม พื้นผิวเนื้อและเสื้อผ้าของนางแบบที่สวมไว้อย่างหลวมๆ มีลักษณะเป็นระนาบพื้นผิวที่แตก ซึ่งเป็นเทคนิคเด่นในการเขียนภาพแบบคิวบิสม์ (Cubism)
น้ำเงิน-เขียว (พ.ศ. 2501) ผลงานจิตรกรรมชิ้น master piece ของอาจารย์เฟื้อ หริพิทักษ์ ในยุคที่ท่านเขียนภาพในแนวทางคิวบิสม์ แสดงภาพเปลือยของสตรีเกล้าผมมวย นั่งไขว่ห้างบนเก้าอี้ การถ่ายทอดรูปลักษณ์ของสตรียังคงเป็นประเด็นความสนใจและแนวทางการแสดงออกที่สำคัญของอาจารย์เฟื้อ โครงร่างของสตรีในภาพถูกสร้างขึ้นจากการบิดของรูปทรงเรขาคณิต จังหวะความอ่อน-แก่ของสีหลัก คือ สีน้ำเงิน เขียวและเหลือง นอกจากช่วยผลักระยะความตื้น-ลึก ยังช่วยสร้างจังหวะทางสายตาจากการผันแปรของรูปทรงเรขาคณิตที่ประกอบเป็นภาพสตรี การสร้างภาพบุคคลจากการบิดรูปทรงเรขาคณิต จนส่วนขอบมีลักษณะคล้ายสันคมของใบมีด (Knife edge) นั้นอาจารย์เฟื้อ อาจได้รับแรงบันดาลใจมาจากภาพสตรี ในงานจิตรกรรมของปาโบล ปิกัสโซ ศิลปินผู้นำแนวคิดแบบคิวบิสม์ อาทิ ผลงานชิ้นเด่นที่มีชื่อว่า “หญิงสาวแห่งอาวีญง” (Les Demoiselles d’Avignon)
ส่วนการตั้งชื่อภาพ “น้ำเงิน-เขียว” นอกจากโทนสีหลักของภาพแล้ว อาจารย์เฟื้อ อาจตั้งชื่อภาพให้มีความเชื่อมโยงไปถึงยุคสีน้ำเงิน (Blue period) และยุคสีกุหลาบ (Rose period) ในงานของปิกัสโซด้วยเรียบเรียง โดย : รัฐพงศ์ เกตุรวม ภัณฑารักษ์ปฏิบัติการ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอศิลป
***บรรณานุกรม***
หนังสือหายาก
พระวรเวทย์พิสิฐ. วรเวทย์นิพนธ์ อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ พระวรเวทย์พิสิฐ ป.ม.,
เหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา อ.ด. (กิตติมศักดิ์) ณ วัดไตรมิตรวิทยาราม วันที่ ๒๐ มีนาคม ๒๕๐๓.
พระนคร : ห้างหุ้นส่วนจำกัด ศิวพร, ๒๕๐๓.
ชื่อเรื่อง ประชุมพงศาวดาร เล่ม 42 (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 67 (ต่อ 68) จดหมายเหตุเกี่ยวกับเขมรและญวนในรัชกาลที่ 3 ตอนที่ 1 (ต่อ) และตอนที่ 2ผู้แต่ง -ประเภทวัสดุ/มีเดีย หนังสือหายากหมวดหมู่ ประวัติศาสตร์ทวีปเอเชีย เลขหมู่ 959.304 ป247สถานที่พิมพ์ พระนครสำนักพิมพ์ องค์การค้าของคุรุสภาปีที่พิมพ์ 2512ลักษณะวัสดุ 296 หน้าหัวเรื่อง ไทย -- ประวัติศาสตร์ -- กรุงธนบุรีภาษา ไทย บทคัดย่อ/บันทึกประชุมพงศาวดารเล่มนี้คือเหตุการณ์ตั้งแต่ปีมะโรง พ.ศ.2375 จนถึงปีกุน พ.ศ.2382 และประชุมพงศาวดารภาคที่ 68 เป็นตอนที่ 2 คือเหตุการณ์ส่วนหนึ่งในปีชวด พ.ศ.2383
รายงานการเดินทางไปราชการ ณ สาธารณรัฐเกาหลี
๑. ชื่อโครงการ โครงการมหกรรมการแสดงด้านนาฏดุริยางคศิลป์ แบบบูรณาการ ภายใต้โครงการส่งเสริมอุตสาหกรรมวัฒนธรรมสร้างสรรค์ เพื่อเพิ่มศักยภาพในการแข่งขัน กิจกรรมการแสดงนาฏศิลป์และดนตรีไทย ณ สาธารณรัฐเกาหลี (ประจำปี ๒๕๕๙)
๒. วัตถุประสงค์
๑. เพื่อศึกษาดูงานการบริหารจัดการพิพิธภัณฑ์ และโรงละครแห่งชาติเกาหลี (National Theater of Korea)
๒. เพื่อเผยแพร่ศิลปวัฒนธรรมให้ชาวต่างประเทศได้รับรู้ถึงคุณค่าของศิลปะการแสดงชั้นสูงด้านนาฏศิลป์ และดนตรี ของกรมศิลปากร
๓. เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ และงานทางวิชาการเพื่อพัฒนาการแสดงนาฏศิลป์ ดนตรีของไทย
๔. เพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์โดยใช้ศิลปะวัฒนธรรมเป็นสื่อกลางการแลกเปลี่ยน เพื่อเสริมสร้างความสัมพันธ์และความเข้าใจอันดีในมิติทางวัฒนธรรมระหว่างองค์กรทางด้านศิลปวัฒนธรรม เพื่อขยายสู่ความร่วมมือด้านอื่น ๆ ต่อไป
๓. กำหนดเวลา ระหว่างวันที่ ๑๙ – ๒๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๙ รวมวันเดินทางไปกลับ
๔. สถานที่ Chung-Ang University, National Theater of Korea ณ สาธารณรัฐเกาหลี
๕. หน่วยงานผู้จัด สำนักการสังคีต กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม
๖. หน่วยงานสนับสนุน ไม่มี
๗. กิจกรรม
วันเสาร์ที่ ๑๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๙
๒๓.๓๐ น. เดินทางออกจากประเทศไทย โดยสายการบินไทย เที่ยวบินที่ TG656
วันอาทิตย์ที่ ๒๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๙
๐๖.๓๕ น. เดินทางถึงสนามบินอินชอน ณ สาธารณรัฐเกาหลี
๑๐.๐๐ น. ทัศนศึกษาด้านศิลปวัฒนธรรม สาธารณรัฐเกาหลี
๑๘.๐๐ น. เดินทางกลับเข้าที่พัก
วันจันทร์ที่ ๒๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๙
๐๙.๐๐ น. เดินทางไปโรงละครแห่งชาติเกาหลี (National Theater of Korea)
๑๐.๐๐ น. เข้าร่วมประชุม และพบศิลปิน ณ โรงละครแห่งชาติเกาหลี (National Theater of Korea)
๑๓.๐๐ น. ทัศนศึกษาพิพิธภัณฑ์ศิลปะการแสดงแห่งชาติ (The Performance Art Museum of Korea)
๑๖.๐๐ น. เดินทางกลับเข้าที่พัก
วันอังคารที่ ๒๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๙
๑๙.๐๐ น. เดินทางไป Chung-Ang University
๑๓.๐๐ น. การจัดการแสดงและแลกเปลี่ยนทางวิชาการด้านนาฏศิลป์และดนตรี
มอบของที่ระลึกพร้อมบันทึกภาพหมู่
๑๖.๐๐ น. เดินทางกลับเข้าที่พัก
วันพุธที่ ๒๓ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๙
๐๙.๐๐ น. จัดเก็บอุปกรณ์ และสัมภาระของการแสดง
๑๗.๐๐ น. เดินทางถึงสนามบินอินชอน
๒๑.๒๕ เดินทางกลับประเทศไทย โดยสายการบินไทย เที่ยวบินที่ TG657
วันพฤหัสบดีที่ ๒๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๙
๐๑.๒๐ เดินทางถึงสนามบินสุวรรณภูมิ กรุงเทพมหานคร
๘. คณะผู้แทนไทย ประกอบด้วย ข้าราชการ กรมศิลปากร และสำนักงบประมาณ จำนวน ๑๗ คน คือ
๑. นายลสิต อิศรางกูร ณ อยุธยา นักวิชาการละครและดนตรีชำนาญการพิเศษ
๒. นายจรัญ พูลลาภ นักวิชาการละครและดนตรีชำนาญการ
๓. นางอัมไพวรรณ เดชะชาติ นักวิชาการละครและดนตรีชำนาญการ
๔. นายรัฐศาสตร์ จั่นเจริญ นักวิชาการละครและดนตรีปฏิบัติการ
๕. นายวัชรวัน ธนะพัฒน์ นาฏศิลปินชำนาญงาน
๖. นายกิตติ จาตุประยูร นาฏศิลปินชำนาญงาน
๗. นายศราวุธ อารมณ์ชื่น นาฏศิลปินชำนาญงาน
๘. นายเอก อรุณพันธ์ นาฏศิลปินชำนาญงาน
๙. นายสุทธิ สุทธิรักษ์ นาฏศิลปินชำนาญงาน
๑๐. นางสาวมณีรัตน์ มุ่งดี นาฏศิลปินชำนาญงาน
๑๑. นางสาวหนึ่งนุช เคหา นาฏศิลปินชำนาญงาน
๑๒. นางสาวสุพัตรา แสงคำพันธุ์ นาฏศิลปินชำนาญงาน
๑๓. นางสาวศรีสุคนธ์ บัวเอี่ยม นาฏศิลปินชำนาญงาน
๑๔. นายสุรพงศ์ โรหิตาจล ดุริยางคศิลปินชำนาญงาน
๑๕. นายจตุพร ดำนิล ดุริยางคศิลปินชำนาญงาน
๑๖. นายรณชัย ผาสุกกิจ ดุริยางคศิลปินชำนาญงาน
๑๗. นางสาวลัดดา บรรพบุรุษ เจ้าพนักงานการเงินและบัญชีชำนาญงาน
๙. สรุปสาระของกิจกรรม
สำนักการสังคีต กรมศิลปากร มีนโยบายกำหนดทิศทางการบริหารจัดการวัฒนธรรม ในลักษณะ เชิงรุก ทั้งในประเทศ และต่างประเทศ เพื่อเตรียมความพร้อมในการเข้าสู่ประชาคมโลก ปีพุทธศักราช ๒๕๕๙ให้แก่เยาวชน นักเรียน นักศึกษา นักวิชาการ ศิลปิน และผู้นำด้านศิลปวัฒนธรรม โดยการบริหารจัดการวัฒนธรรมในเชิงรุก มีแนวทางการนำเสนอศิลปะการแสดงของชาติดังกล่าวข้างต้น มุ่งสู่สังคมชาวโลก ให้เกิดการยอมรับ และเรียนรู้มรดกชาติที่สำคัญนี้ด้วยการวางแผน การบริหารจัดการโดยองค์กร โดยการจัดการแสดงนาฏศิลป์และดนตรี และแลกเปลี่ยนทางวิชาการด้านนาฏศิลป์ดนตรี ณ Chung-Ang University สาธารณรัฐเกาหลี เพื่อสร้างความสัมพันธ์อันดีงามในมิติทางวัฒนธรรมระหว่างองค์กรทางด้านศิลปวัฒนธรรมระหว่างประเทศไทยและสาธารณรัฐเกาหลี โดยใช้ศิลปะวัฒนธรรมเป็นสื่อกลางการแลกเปลี่ยน นำไปสู่ความร่วมมือด้านอื่น ๆ ต่อไป
๑๐. ข้อเสนอแนะจากกิจกรรม
สมควรให้การสนับสนุนการเดินทางไปปฏิบัติราชการเพื่อจัดการแสดง และแลกเปลี่ยนทางวิชาการด้านนาฏศิลป์และดนตรี แบบบูรณาการในลักษณะเช่นนี้ เพราะ
๑. เป็นการส่งเสริมให้บุคลากร ได้รับความรู้ และประสบการณ์ เพื่อพัฒนาศักยภาพ และนำความรู้มาบูรณาการกับการปฎิบัติงานในองค์กรในอนาคต
๒. เป็นการสร้างความสัมพันธ์ที่ดี หรือสร้างเครือข่ายทางพันธมิตรทางด้านศิลปะวัฒนธรรมระหว่างประเทศไทยกับประชาคมโลก
ผู้สรุปผลการเดินทางไปราชการ
นายรัฐศาสตร์ จั่นเจริฐ
นักวิชาการละครและดนตรีปฏิบัติการ
เลขทะเบียน : นพ.บ.4/1คห้องจัดเก็บ : ศรีโคตรบูรณ์ประเภทสื่อ : เอกสารโบราณหมวดหมู่ : พุทธศาสนาลักษณะวัสดุ : 62 หน้า ; 5 x 55 ซ.ม. : ล่องรัก ; ไม้ประกับธรรมดา ชื่อชุด : มัดที่ 2 (11-19) ผูก 9หัวเรื่อง : แทนน้ำนมแม่--เอกสารโบราณ คัมภีร์ใบลาน พุทธศาสนาอักษร : ธรรมอีสานภาษา : ธรรมอีสานบทคัดย่อ : มีเนื้อหาเกี่ยวกับพุทธศาสนา สามารถสืบค้นได้ที่ห้องศรีโคตรบูรณ์ หอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม
เลขทะเบียน : นพ.บ.50/2ห้องจัดเก็บ : ศรีโคตรบูรณ์ประเภทสื่อ : เอกสารโบราณหมวดหมู่ : พุทธศาสนาลักษณะวัสดุ : 52 หน้า ; 4.6 x 53.5 ซ.ม. : ล่องรัก ; ไม้ประกับธรรมดาชื่อชุด : มัดที่ 31 (326-330) ผูก 2หัวเรื่อง : แปดหมื่นสี่พันขันธ์ --เอกสารโบราณ คัมภีร์ใบลาน พุทธศาสนาอักษร : ธรรมอีสานภาษา : ธรรมอีสานบทคัดย่อ : มีเนื้อหาเกี่ยวกับพุทธศาสนา สามารถสืบค้นได้ที่ห้องศรีโคตรบูรณ์ หอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม
กาน้ำชาลายน้ำทอง วัสดุ กระเบื้อง ศิลปะจีน อายุประมาณพุทธศตวรรษที่ ๒๔ ที่มา พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๔) พระราชทานแก่วัดมัชฌิมาวาสวรวิหาร จังหวัดสงขลา ปัจจุบันจัดแสดง ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ มัชฌิมาวาส กาน้ำชาเคลือบขนาดใหญ่ หูหิ้วทำจากทองเหลือง กาน้ำทำจากกระเบื้อง เขียนลายน้ำทอง มีลายดอกกุหลาบหรือแฟมิลล์โรสสีชมพูและสีน้ำเงินทั้งสองด้านด้านละ ๔ ดอก ตรงกลางของกาน้ำทั้งสองข้างเป็นลายช่องกระจก ภายในเป็นรูปช้างเผือกทูนสิ่งของ ซึ่งมีผู้กล่าวว่า หมายถึงพระมหาพิชัยมงกุฎ เข้าใจว่าเป็นกาน้ำที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๔) พระราชทานให้แก่พระราชาคณะรูปใดรูปหนึ่งของวัดมัชฌิมาวาสวรวิหาร จังหวัดสงขลา จัดเป็นเครื่องประกอบสมณศักดิ์ประเภทหนึ่ง การเขียนลวดลายโดยใช้เทคนิคลายน้ำทอง คือ เขียนลวดลายบนภาชนะด้วยวิธีลงยา แต่ลงพื้นบนภาชนะด้วยสีทองที่ทำจากทองคำก่อนเขียนลายตกแต่ง ปกติแล้วไทยมักร่างแบบลายที่ต้องการและส่งไปเขียนลายที่เมืองจีน ทั้งนี้ ภาชนะลายน้ำทองเป็นที่นิยมมากในราชสำนักสมัยรัตนโกสินทร์ โดยในภาคใต้มักพบตามบ้านคหบดี บ้านขุนนาง และวัดวาอารม --------------------------------------------เรียบเรียงและถ่ายภาพ: นางสาวธีรนาฎ มีนุ่น ภัณฑารักษ์ปฏิบัติการ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สงขลา อ้างอิง: สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ. โบราณวัตถุ ศิลปวัตถุในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สงขลา. กรุงเทพฯ: รุ่งศิลป์การพิมพ์, 2549. ที่มาของข้อมูล : https://www.facebook.com/songkhlanationalmuseum/posts/3048264401904141
ชื่อผู้แต่ง จุฬาลงกรณ์, ปร.
ชื่อเรื่อง พระบรมราโชวาทในรัชกาลที่ ๕ พระราชทานแด่พระเจ้าลูกยาเธอ
ครั้งที่พิมพ์ -
สถานที่พิมพ์ มปป.
สำนักพิมพ์ มปป.
ปีที่พิมพ์ พ.ศ. ๒๕๑๒
จำนวนหน้า ๔๔ หน้า
คำค้น พระบรมราโชวาท
หมายเหตุ พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานฌาปนกิจศพ นางวนิธย์ ประชุมธนสาร (สมิตินันทน์)
หนังสือเรื่อง พระบรมราโชวาท ในรัชกาลที่ ๕ พระราชทานแด่พระเจ้าลูกยาเธอ นี้ มีทั้งสิ้น ๓ ฉบับ ซึ่งเขียนถึงสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร ซึ่งออกไปเรียนหนังสือในประเทศยุโรป ให้ประพฤติตามโอวาท
1.ตำรายาเกร็ด เช่น ยาฝีในท้อง, ยามดตะกิด, สันนิบาต 7 ประการ, ยานัดตุ์, ยาแก้สอึก, ยาดองแก้เลือด, ยากัดต้อ ฯลฯ 2. เวทย์มนต์คาถา เข่นคาถาให้คนเมตตา, คาถากันภัยทั้งปวง ฯลฯ
ผู้แต่ง : เจียงอิ่งเหลียง, ศาสตราจารย์
ปีที่พิมพ์ : 2531
สถานที่พิมพ์ : ม.ป.ท.
สำนักพิมพ์ : ม.ป.พ.
ชื่อผู้แต่ง -
ชื่อเรื่อง ลำดับสกุลเก่า ภาคที่ 4 สกุลเชื้อสายพระราชวงศ์กรุงธนบุรีและสายสัมพันธ์ของ
สกุล จาตุรงคกุล
ครั้งที่พิมพ์ พิมพ์ครั้งที่ 5
สถานที่พิมพ์ กรุงเทพฯ
สำนักพิมพ์ โรงพิมพ์การรถไฟฯ
ปีที่พิมพ์ 2522 จำนวนหน้า 221 หน้า
หมายเหตุ พิมพ์เนื่องในงานพระราชทานเพลิงศพ นางอบทิพย์ แดงสว่าง
ลำดับสกุลเก่าบางสกุลภาค 4 เล่มนี้จะพิมพ์ ครั้งแรกเมื่อหอสมุดแห่งชาติเป็นราชบัณฑิตยสภาต่อมากรมศิลปากร ได้มอบหมายให้นายปรีชา ศรีชลาลัย เจ้าหน้าที่กองวรรณคดี รวบรวมเชื้อสายของพระราชวงศ์กรุงธนบุรีเพิ่มเติมและตีพิมพ์ครั้งที่ 2 เมื่อสิงหาคม 2480 ใช้ชื่อการพิมพ์ครั้งนี้ว่า ฉบับร่าง ต่อมามีการพิมพ์ ครั้งที่ 3 และ 4 การพิมพ์ครั้งนี้เป็นการพิมพ์ครั้งที่ 5 และนางอบทิพย์ แดงสว่าง ผู้วายชนม์เป็นผู้ค้นคว้าและรวบรวม เชื้อสายสกุลจาตุรงคกุล ซึ่งเป็นสายที่สืบมาจาก สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีกับกรมบริจาภัคดีศรีสุดารักษ์ นำมารวมพิมพ์กับลำดับสกุลเก่าบางสกุล ภาคที่ 4 นี้โดยใช้ชื่อว่าสายสัมพันธ์จาตุรงคกุล นอกจากนี้ศาสตราจารย์ นายแพทย์ สวัสดิ์ แดงว่าง ผู้เป็นสามีผู้วายชนม์ ได้กรุณามอบลิขสิทธิ์เรื่องนี้ให้กรมศิลปากรด้วย
สืบเนื่องจากการเกิดภาวะการแพร่ระบาดของไวรัส COVID - 19 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สงขลา จึงขอนำเสนอข้อมูลโบราณวัตถุชิ้นสำคัญ 1 เดียวในคาบสมุทรสทิงพระ อันถือเป็นเทพผู้พิทักษ์ในคติพุทธศาสนาฝ่ายมหายาน ผู้มีอำนาจปราบภูติผีร้ายไม่ให้ทำอันตรายมนุษย์ ด้วยหวังให้ช่วยขจัดเภทภัยต่าง ๆ นั่นคือ “พระเหวัชระ” .................................................................................... พระเหวัชระ วัสดุ สำริด ศิลปะศรีวิชัย พุทธศตวรรษที่ 18 พบที่ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา ปัจจุบันจัดแสดง ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ มัชฌิมาวาส .................................................................................... พระเหวัชระองค์นี้เป็นพระเหวัชระ 2 กร (มือ) อยู่ในอิริยาบทประทับยืน มี 4 พระบาท (เท้า) พระหัตถ์ (มือ) ขวาถือกระดิ่ง พระหัตถ์ (มือ) ซ้ายถือวัชระ (สายฟ้า) พระเศียร (ศีรษะ) ทรงกิรีฏมกุฎ พระศอคล้องอักษมาลา หรือลูกประคำ และทรงพระภูษา (ผ้านุ่ง) สั้นเหนือพระชานุ (เข่า) ลักษณะคล้ายเทวรูปในศิลปะขอมสมัยเมืองพระนคร คำว่า “เหวัชระ” (Hevajra) เป็นภาษาสันสกฤต หมายถึง เทพผู้พิทักษ์ หรือเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า “ยิดัม” เป็นเทพที่มีความสำคัญองค์หนึ่งในพุทธศาสนา นิกายมหายาน สกุลวัชรยาน เชื่อกันว่าถือกำเนิดขึ้นมาจากพระธยานิพุทธอักโษภยะ มีหน้าที่ปกป้องคุ้มครองพุทธศาสนา มีอำนาจในการปราบภูตผีร้ายต่าง ๆ ไม่ให้ทำอันตรายมนุษย์ ปรากฏความเชื่อและการนับถือขึ้นเป็นครั้งแรกในประเทศอินเดีย ช่วงพุทธศตวรรษที่ 13-18 สมัยราชวงศ์ปาละ ในคัมภีร์เหวัชระตันตระ (Hevajra Tantra) ระบุถึงลักษณะทางประติมานวิทยาของพระเหวัชระว่า มีพระวรกายสีน้ำเงิน มี 8 พระเศียร แต่ละพระเศียรมี 3 พระเนตร มี 16 พระกร โดยพระกรทั้ง 16 พระกรถือถ้วยกะโหลก ซึ่งถ้วยกะโหลกด้านขวาบรรจุสัตว์โลก ส่วนถ้วยกะโหลกด้านซ้ายบรรจุเทพเจ้าแห่งแผ่นดิน ซึ่งถ้วยกะโหลกทั้ง 16 ใบ เป็นสัญลักษณ์ของความว่างเปล่าทั้ง 16 หรือศูนยตา มีพระบาท 4 พระบาท และพระเหวัชระมักแสดงออกในท่ายับยุม หรือยับยัม (กอดรัด) พร้อมศักติเสมอ ประติมากรรมรูปเคารพพระเหวัชระที่พบมีลักษณะเฉพาะ 2 รูปแบบ คือ รูปแบบกปาละธร (Kapaladhara) ถือถ้วยกะโหลก และรูปแบบศาสตราธร (Shastradhara) ถืออาวุธ ซึ่งทั้ง 2 รูปแบบที่พบมักมีพระกรตั้งแต่ 2, 4, 6, และ 16 พระกร และยังมีรูปแบบอื่น ๆ ที่นิยมอีก เช่น เหวัชระมณฑล ที่ถูกกล่าวถึงในคัมภีร์เหวัชระตันตระระบุว่า พระเหวัชระมี 8 พระเศียร ทุกพระเศียรมี 3 พระเนตร มี 4 พระบาท 16 พระกร ยืนเหยียบอยู่บนมารทั้ง 4 องค์ มีนางโยคินีล้อมรอบมณฑลเป็นบริวารทั้ง 8 ตน นางโยคินีเหล่านี้มีหน้าที่ทำลายล้างอวิชชาหรือสิ่งชั่วร้าย และรักษาทิศทั้งแปดของจักรวาล ประติมากรรมรูปเคารพพระเหวัชระที่พบในประเทศอินเดียมีอยู่ไม่มากนักเมื่อเทียบกับประเทศใกล้เคียง เช่น ประเทศเนปาล และประเทศทิเบต โดยส่วนมากที่พบมักเป็นประติมากรรมลอยตัวขนาดไม่ใหญ่มาก และเป็นเป็นรูปแบบกปาละธร คือ มี 8 พระเศียร 16 พระกร 4 พระบาท อยู่ในท่ากอดรัดกับศักติ ซึ่งเป็นรูปแบบที่พบได้ทั่วไป ในประเทศไทยประติมากรรมรูปเคารพพระเหวัชระที่พบส่วนใหญ่เป็นประติมากรรมลอยตัวทำจากสำริดฝีมือช่างขอม และฝีมือช่างท้องถิ่น แต่ก็มีพบเป็นพระพิมพ์แสดงภาพเหวัชระมณฑล และแม่พิมพ์สำริดด้วย ส่วนในบริเวณคาบสมุทรสทิงพระและบริเวณลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา พบประติมากรรมรูปเคารพพระเหวัชระเพียงองค์เดียวที่อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา ประติมากรรมรูปเคารพพระเหวัชระองค์นี้มีลักษณะเป็นงานฝีมือช่างท้องถิ่น และมีลักษณะของศิลปะขอมสมัยเมืองพระนครอยู่ด้วย ทำให้อาจสันนิษฐานได้ว่าประติมากรรมรูปเคารพพระเหวัชระองค์นี้น่าจะมีอายุประมาณพุทธศตวรรษที่ 18 และการที่ประติมากรรมรูปเคารพพระเหวัชระองค์นี้มีลักษณะอิทธิพลของศิลปะขอมยังแสดงให้เห็นถึงการรับอิทธิพลของขอมในดินแดนแถบคาบสมุทรสทิงพระและบริเวณลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลาในช่วงพุทธศตวรรษที่ 16-19 ได้เป็นอย่างดีอีกด้วย เรียบเรียง/ กราฟฟิก : นางสาวธีรนาฎ มีนุ่น ภัณฑารักษ์ปฏิบัติการ และนางสาวจันทร์สุดา ทองขุนแก้ว นักวิชาการวัฒนธรรม ฝ่ายวิชาการ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สงขลา อ้างอิง : 1. กรมศิลปากร. เทวสตรี: คติพุทธ พราหมณ์ และความเชื่อในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, 2558. 2. ชัญธิกา มนาปี. “การศึกษารูปแบบประติมากรรมเหวัชระที่ปรากฏในศิลปะเขมร.” ดำรงวิชาการ 15, 1 (มกราคม-มิถุนายน 2559): 67 - 87. 3. ชัยวุฒิ พิยะกูล. “พระพุทธศาสนาบริเวณคาบสมุทรสทิงพระ.” ใน เก้าสิบปีทองชาตกาล พระราชศีลสังวร (ผ่อง จิรธมฺโม), 205-236. ประสิทธิ์ ฤทธาภิรมย์, บรรณาธิการ. สงขลา: วัดมัชฌิมาวาสวรวิหาร (พระอารามหลวง), 2562. 4. ธีรนาฎ มีนุ่น. “พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติมัชฌิมาวาส.” ใน เก้าสิบปีทองชาตกาล พระราชศีลสังวร (ผ่อง จิรธมฺโม), 103-130. ประสิทธิ์ ฤทธาภิรมย์, บรรณาธิการ. สงขลา: วัดมัชฌิมาวาสวรวิหาร (พระอารามหลวง), 2562. 5. ผาสุข อินทราวุธ. พุทธปฏิมาฝ่ายมหายาน. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์อักษรสมัย, 2543. 6. พิริยะ ไกรฤกษ์. ศิลปทักษิณก่อนพุทธศตวรรษที่ 19. กรุงเทพฯ: อมรินทร์การพิมพ์, 2523. 7. มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช. ปฐมบทพระพุทธศาสนาในภาคใต้ ประเทศไทย: หลักธรรมและหลักฐานโบราณคดี. นครศรีธรรมราช: ไทม์ พริ้นติ้ง จำกัด, 2557. 8. สันติ เล็กสุขุม. ประวัติศาสตร์ศิลปะไทย (ฉบับย่อ): การเริ่มต้นและการสืบเนื่องงานช่างในศาสนา. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ, 2548. 9. สุภัทรดิศ ดิศกุล, ม.จ. ศิลปะขอม. กรุงเทพฯ: องค์การค้าของคุรุสภา, 2539. 10. องอาจ ศรียะพันธ์. “รูปเคารพในพุทธศาสนามหายานก่อนพุทธศตวรรษที่ 19 พบที่เมืองสทิงพระ.” วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบิณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2533. อ้างอิงรูปภาพ: เหวัชระ ที่มา : tumblr.com/magictransistor. Hevajra and Consort. Ngor Monastery, Tibet. 1843. . Accesed April 28, 2020. Available from https://magictransistor.tumblr.com/post/157789262861/hevajra-and-consort-ngor-monastery-tibet-1843
