๒๘ เมษายน "#วันนริศ" : รำลึกสมเด็จครู นายช่างใหญ่แห่งกรุงสยาม
หากพูดถึงศิลปะสถาปัตยกรรมไทยที่งดงามระดับโลก ชื่อของ "สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์" หรือ "สมเด็จครู" คือบุคคลสำคัญที่อยู่เบื้องหลังความวิจิตรเหล่านั้น
วันนี้เราจะพาทุกคนไปย้อนรอยพระประวัติและผลงานที่ทำให้พระองค์ได้รับการยกย่องเป็น "บุคคลสำคัญของโลก"
ประสูติและราชสกุล
พระองค์ประสูติเมื่อวันที่ ๒๘ เมษายน พ.ศ. ๒๔๐๖ เป็นพระราชโอรสลำดับที่ ๖๒ ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๔) และพระสัมพันธวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพรรณราย (หม่อมเจ้าหญิงแฉ่) แรกประสูติมีสกุลยศเป็นพระองค์เจ้า มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าจิตรเจริญ ทั้งนี้ พระองค์ทรงเป็นต้นราชสกุล "จิตรพงศ์"
"ตำหนักปลายเนิน" ศูนย์รวมใจของราชสกุล
หากพูดถึงราชสกุลจิตรพงศ์ จะต้องนึกถึง "ตำหนักปลายเนิน" ที่คลองเตย ซึ่งเป็นพระตำหนักที่สมเด็จครูทรงใช้เป็นที่ประทับในช่วงปลายพระชนม์ชีพ พระตำหนักนี้ไม่เพียงแต่เป็นที่อยู่อาศัย แต่ยังเป็นสถานที่รวบรวมงานศิลปะและวิชาการที่พระองค์ทรงสร้างสรรค์ไว้ จนกลายเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สำคัญของราชสกุลและของชาติมาจนถึงปัจจุบัน
"สมเด็จครู" ผู้รอบรู้ในทุกศาสตร์
ด้วยพระปรีชาสามารถที่หลากหลาย พระองค์จึงได้รับสมญานามว่า "นายช่างใหญ่แห่งกรุงสยาม" โดยเรื่องที่พระองค์สนพระทัยและฝากผลงานชิ้นเอกไว้ ได้แก่
• สถาปัตยกรรม: ทรงออกแบบ "พระอุโบสถวัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม" ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็นพระอุโบสถที่สร้างด้วยหินอ่อนที่สวยงามที่สุดแห่งหนึ่งในโลก
• วิจิตรศิลป์: ทรงเขียนภาพฝาผนัง และออกแบบตาลปัตร พัดยศ พัดรอง พระเมรุ พระโกศ รวมถึงตราสัญลักษณ์สำคัญต่าง ๆ (เช่น ตรากระทรวงมหาดไทย)
• ดนตรีและวรรณกรรม: ทรงนิพนธ์เพลง "สรรเสริญพระบารมี" (เนื้อร้องปัจจุบัน) และบทละครดึกดำบรรพ์อีกหลายเรื่อง
บุคคลสำคัญของโลกโดย UNESCO
บุคคลสำคัญของโลกโดย UNESCO
นปี พ.ศ. ๒๕๐๖ ในวาระครบรอบ ๑๐๐ ปีวันประสูติ องค์การ UNESCO ได้ประกาศยกย่องให้พระองค์เป็น "บุคคลสำคัญของโลก" ในฐานะผู้มีผลงานดีเด่นด้านวัฒนธรรมระดับนานาชาติ ถือเป็นเจ้านายไทยพระองค์แรก ๆ ที่ได้รับเกียรตินี้
.
รู้หรือไม่? สมเด็จครูทรงเป็นบุคคลไทยลำดับที่ ๒ ที่ได้รับการยกย่องจาก UNESCO ต่อจาก "พระบิดาแห่งประวัติศาสตร์ไทย" อย่างสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เพียง ๑ ปีเท่านั้น (พ.ศ. ๒๕๐๕ และ ๒๕๐๖) ทั้งสองพระองค์ไม่เพียงแต่เป็นพี่น้อง แต่ยังเป็น 'ยอดกัลยาณมิตร' ที่ร่วมกันวางรากฐานศิลปวัฒนธรรมไทยให้ชาวโลกได้ประจักษ์
.
"วันนริศ" จึงไม่ใช่แค่การรำลึกถึงพระองค์ท่าน แต่ยังเป็นการส่งต่อแรงบันดาลใจให้คนรุ่นหลังได้เห็นถึงคุณค่าของศิลปะไทยที่ผสมผสานความร่วมสมัยได้อย่างลงตัว
.
อ้างอิง
• กระทรวงมหาดไทย. กรมโยธาธิการและผังเมือง. หนังสือเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์. กรุงเทพฯ: กรมโยธาธิการและผังเมือง กระทรวงมหาดไทย, ๒๕๖๕.
• ดาริกา ธนะศักดิ์ศิริ และศรินยา ปาทา. ไขความรู้จากครูกรมศิลป์ ตอน “สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ นายช่างใหญ่แห่งกรุงสยาม”. กรมศิลปากร. ๒๘ เมษายน ๒๕๖๕. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ ๙ เมษายน ๒๕๖๙, จาก: https://www.youtube.com/watch?v=Ll2ddyWGGgY
• สุรศักดิ์ เจริญวงศ์. สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ "สมเด็จครู" นายช่างใหญ่แห่งกรุงสยาม. กรุงเทพฯ: มติชน, ๒๕๔๙.
.
จัดทำโดย
นายพีรยุทธ กษิติบดินทร์ชัย
บรรณารักษ์ปฏิบัติการ
บรรณารักษ์ปฏิบัติการ
จำนวนผู้เข้าชม 13 คน
