#องค์ความรู้อุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร
ลวดลายภาษาสันสกฤตและสัญลักษณ์มงคลบนเครื่องลายครามจีน
ที่พบระหว่างการดำเนินการโครงการพัฒนาเส้นทางชมโบราณสถานและป้ายสื่อความหมาย อุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร (ระยะที่ ๒)
     เครื่องถ้วยที่ตกแต่งด้วยลายที่เขียนใต้เคลือบบนพื้นสีขาวด้วยสีน้ำเงินเรียกว่า เครื่องลายคราม  (blue and white wares) เป็นสินค้าส่งออกสำคัญและมีชื่อเสียงมากที่สุดของจีนในพุทธศตวรรษที่ ๑๙-๒๔ พบหลักฐานดังกล่าวจากแหล่งโบราณคดีในประเทศไทย ตั้งแต่สมัยราชวงศ์หยวน (พ.ศ. ๑๘๒๓-๑๙๑๑) ราชวงศ์หมิง (พ.ศ. ๑๙๑๑-๒๑๘๗) ราชวงศ์ชิง  (พ.ศ. ๒๑๘๗-๒๔๕๙)  จนถึงสมัยสาธารณรัฐ (พ.ศ. ๒๔๕๙-ปัจจุบัน)  โดยมักพบเครื่องลายครามสมัยราชวงศ์หมิงในแหล่งเรือจมบริเวณอ่าวไทย กำหนดอายุราวพุทธศตวรรษที่ ๒๑-๒๒ เป็นส่วนใหญ่ เช่น แหล่งเรือสีชัง ๑ แหล่งเรือเกาะกระดาด และแหล่งเกาะริ้น  ทั้งนี้เครื่องถ้วยส่วนใหญ่ของราชวงศ์หมิงมักจะเป็นเครื่องปั้นดินเผาเนื้อกระเบื้อง (porcelain) ซึ่งเป็นเครื่องถ้วยที่มีลักษณะที่สวยที่สุดในประเภทเครื่องถ้วยด้วยกัน  โดยมีการตกแต่งภาชนะด้วยการเขียนลายเครื่องหมายหรือสัญลักษณ์มงคล ด้วยสีครามหรือสีน้ำเงินที่ได้จากออกไซด์ของแร่โคบอลต์  (cobalt oxide)
     ภาชนะดินเผาเนื้อกระเบื้อง (porcelain) เป็นภาชนะจากการปั้นส่วนผสมของดินขาว (kaolin) ที่มีคุณภาพดี มีธาตุเหล็กน้อย หรือดินขาวเนื้อละเอียด เผาไฟที่อุณหภูมิ ๑,๓๐๐–๑,๔๕๐ องศาเซลเซียส มีคุณสมบัติโปร่งแสง เนื้อบาง เคลือบจะเป็นมัน ถ้ายกขึ้นส่องกับแสงจะเห็นเงาวัตถุทึบแสงที่บังไว้ด้านหลัง และไม่ดูดซึมน้ำ 
     โครงการพัฒนาเส้นทางชมโบราณสถานและป้ายสื่อความหมาย อุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร (ระยะที่ ๒) เป็นโครงการที่มีการดำเนินการในปีงบประมาณ ๒๕๖๘ ในพื้นที่วัดอาวาสใหญ่ วัดสิงห์ วัดพระสี่อิริยาบถ และวัดพระนอน ด้วยมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาป้ายสื่อความหมายและปรับปรุงเส้นทางเดินชมโบราณสถานให้ได้มาตรฐานสากล สามารถเพิ่มศักยภาพในการอำนวยความสะดวกรองรับการใช้บริการของนักเรียนนักศึกษา ตลอดจนประชาชน และนักท่องเที่ยว ทั้งชาวไทยและต่างประเทศ อันเป็นการยกระดับให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีมาตรฐานในระดับสากลในฐานะแหล่งมรดกโลก
     จากการดำเนินการโครงการดังกล่าว ณ วัดพระนอนและวัดอาวาสใหญ่ ได้พบชิ้นส่วนภาชนะดินเผาเนื้อกระเบื้อง ส่วนปากมีขนาดกว้าง ๔.๙ เซนติเมตร ยาว ๖.๑ เซนติเมตร หนา ๐.๒-๐.๙ เซนติเมตร เส้นผ่านศูนย์กลางปาก ๑๒.๐ เซนติเมตร และส่วนก้นมีขนาดกว้าง ๒.๖-๕.๓ เซนติเมตร ยาว ๒.๙-๗.๑ เซนติเมตร หนา ๐.๒-๐.๙ เซนติเมตร สูง ๑.๔-๔.๒ เซนติเมตร เส้นผ่านศูนย์กลาง ๖.๐ เซนติเมตร สันนิษฐานว่าเป็นชิ้นส่วนเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์หมิง กำหนดอายุพุทธศตวรรษที่ ๒๐-๒๒  มีการตกแต่งภาชนะด้วยการเขียนลายครามใต้เคลือบใส โดยตกแต่งด้วยลายประแจจีนบริเวณขอบปาก และเขียนลายเครื่องหมายหรือสัญลักษณ์มงคลบริเวณส่วนก้น เช่น
 - ลายยู่อี่ (Ju-I) เป็นเครื่องหมายของความปรารถนาดี เพื่อความมั่งคั่งร่ำรวย รูปแบบได้รับมาจากรูปของเห็ดศักดิ์สิทธิ์ หรือพืชแห่งอมตะ และเป็นเครื่องหมายแห่งความมีอายุยืนนาน เดิมเป็นชื่อของดาบสั้นที่มีกระบังดาบ ทำด้วยเหล็กใช้เพื่อป้องกันตัวเอง ถือเป็นสัญลักษณ์แห่งการทำลายและชัยชนะในทางพุทธศาสนา
 - ลายกลีบบัว สัญลักษณ์ทางพุทธศาสนา หมายถึงความบริสุทธิ์ ปราศจากมลทิน 
 - ลายภาษาสันสกฤต เป็นภาษาในตระกูลอินเดีย-ยุโรป  มีใช้ในวรรณคดีอินเดียโบราณ เช่น คัมภีร์ฤคเวท ยชุรเวท สามเวท ต่อมาใช้ในวรรณคดีของพราหมณ์โดยทั่วไป และในคัมภีร์พุทธศาสนาฝ่ายมหายาน  ซึ่งจีนมีความสัมพันธ์กับอินเดียผ่านทางการเผยแผ่พุทธศาสนาและการค้า  โดยติดต่อกันผ่านทางเส้นทางสายไหม
     นอกจากวัดพระนอน และวัดอาวาสใหญ่แล้ว จากการดำเนินการทางโบราณคดีก่อนหน้านี้ได้พบเครื่องลายครามสมัยราชวงศ์หมิงในเขตอุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร เช่น วัดพระแก้ว  วัดพระธาตุ  วัดมณฑป และวัดป่าแลง  ด้วยเช่นกัน
     เครื่องลายครามสมัยราชวงศ์หมิงเป็นหลักฐานทางโบราณคดีชิ้นสำคัญที่แสดงถึงวิถีการดำรงชีวิต คติความเชื่อ และการติดต่อสัมพันธ์ทางการค้า รวมถึงการกำหนดอายุแหล่งโบราณคดีโดยวิธีการศึกษาเปรียบเทียบ (relative dating) ดังเช่นการพบหลักฐานทางโบราณคดีนี้ในเมืองกำแพงเพชรช่วงพุทธศตวรรษที่ ๒๐-๒๒
เอกสารอ้างอิง
กฤษฎา พิณศรี, ปริวรรต ธรรมาปรีชากร และสว่าง เลิศฤทธิ์.  ศิลปะเครื่องถ้วยในประเทศไทย (พิมพ์ครั้งที่ ๒).  กรุงเทพฯ: โอสถสภา, ๒๕๓๙.
จิรัสสา คชาชีวะ.  โบราณคดีอินเดีย.  กรุงเทพฯ: กองทุนวิจัยและสร้างสรรค์ส่วนกลาง มหาวิทยาลัยศิลปากร, ๒๕๕๙.
ณัฏฐภัทร จันทวิช.  เครื่องถ้วยจีนที่พบจากแหล่งโบราณคดีในประเทศไทย (พิมพ์ครั้งที่ ๒). กรุงเทพฯ: กองพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กรมศิลปากร, ๒๕๓๗.
ปริวรรต ธรรมาปรีชากร.  เอกสารประกอบการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ ความรู้ใหม่เกี่ยวกับการกำหนดอายุและแหล่งผลิตของเครื่องปั้นดินเผาจีนที่พบจากแหล่งโบราณคดีในประเทศไทย.  กรุงเทพฯ: พิพิธภัณฑสถานเครื่องถ้วยเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มหาวิทยาลัยกรุงเทพ, ม.ป.ป..  [เอกสารอัดสำเนา].
พัชรี สาริกบุตร.  เทคโนโลยีสมัยโบราณ (Primitive Technology) เครื่องมือหิน งานโลหะ เครื่องปั้นดินเผา แก้ว และลูกปัด. กรุงเทพฯ: ภาควิชาโบราณคดี คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, ๒๕๒๓.  (เอกสารอัดสำเนา).
ราชบัณฑิตยสถาน.  พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔.  กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน, ๒๕๕๖.
สายันต์ ไพรชาญจิตร์, ศิริพันธ์ ยับสันเทียะ และอัจฉรา แข็งสาริกิจ.  โบราณคดีสีคราม ๒ เครื่องถ้วยจากทะเล.  กรุงเทพฯ: กองโบราณคดี กรมศิลปากร, ๒๕๓๓.
ห้างหุ้นส่วนจำกัด สามเพชร.  รายงานการบูรณะโบราณสถาน วัดพระแก้ว จังหวัดกำแพงเพชร.  กำแพงเพชร: โครงการบูรณะและปรับปรุงสภาพภูมิทัศน์แหล่งโบราณสถานจังหวัดกำแพงเพชร แผนงานเงินกู้เพื่อการท่องเที่ยวและการส่งเสริมการสร้างงาน ภายใต้โครงการ SIP พ.ศ. ๒๕๔๒, [ม.ป.ป.].
ห้างหุ้นส่วนจำกัด สามเพชร.  รายงานการบูรณะโบราณสถานวัดพระธาตุจังหวัดกำแพงเพชร.  กำแพงเพชร: โครงการบูรณะและปรับปรุงสภาพภูมิทัศน์แหล่งโบราณสถานจังหวัดกำแพงเพชร แผนงานเงินกู้เพื่อการท่องเที่ยวและการส่งเสริมการสร้างงาน ภายใต้โครงการ SIP พ.ศ. ๒๕๔๒, [ม.ป.ป.].
ห้างหุ้นส่วนจำกัด สุรศักดิ์ก่อสร้าง.  รายงานการขุดแต่งวัดป่าแลง ในเขตอรัญญิก เมืองกำแพงเพชร.  กำแพงเพชร : อุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร, ๒๕๔๓.  (เอกสารอัดสำเนา).
อุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร.  รายงานการขุดแต่งวัดอาวาสใหญ่ ในอำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร เมืองกำแพงเพชร อุทยานประวัติศาสตร์ กำแพงเพชร ปีงบประมาณ ๒๕๓๖.  กำแพงเพชร: อุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร, [ม.ป.ป.].