ศรัทธาบนยอดเขา : เรื่องราวรอยพระพุทธบาทเขาคิชฌกูฏ

จังหวัดจันทบุรีเป็นจังหวัดสำคัญของภาคตะวันออกที่อุดมไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติและแหล่งท่องเที่ยวทางศาสนาอันทรงคุณค่า หนึ่งในสถานที่ที่สะท้อนเอกลักษณ์ของจังหวัดได้อย่างชัดเจน คือ อุทยานแห่งชาติเขาคิชฌกูฏ ซึ่งเป็นแหล่งต้นน้ำสำคัญและผืนป่าที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง แสดงให้เห็นถึงความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศในพื้นที่เทือกเขาสูงชันแห่งนี้

ภายในอุทยานแห่งนี้เป็นที่ประดิษฐานของรอยพระพุทธบาทเขาคิชฌกูฏ หรือพระบาทพลวง ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็นรอยพระพุทธบาทที่ตั้งอยู่สูงที่สุดในประเทศไทย โดยตั้งอยู่บนความสูงประมาณ 1,050 เมตรจากระดับน้ำทะเล รอยพระพุทธบาทดังกล่าวถูกค้นพบเมื่อปี พ.ศ. 2397 โดยชาวบ้านที่ขึ้นไปหาของป่าและพักแรมบนภูเขา ขณะถางหญ้าได้สังเกตเห็นรอยลักษณะคล้ายก้นหอยลึกบนแผ่นหินขนาดใหญ่ กว้างประมาณ 1 เมตร ยาวประมาณ 2 เมตร ใกล้กันนั้นยังปรากฏหินก้อนมหึมารูปทรงคล้ายบาตรคว่ำ ตั้งอยู่บริเวณชะง่อนผา เรียกว่า หินลูกบาตร ซึ่งมีลักษณะโดดเด่นราวกับตั้งอยู่ได้อย่างน่าอัศจรรย์ จึงก่อให้เกิดเรื่องเล่า ตำนาน และความเชื่อที่สืบทอดต่อกันมาอย่างยาวนาน โดยพุทธศาสนิกชนเชื่อว่าการได้ขึ้นไปนมัสการ ณ สถานที่แห่งนี้จะได้รับกุศลอันยิ่งใหญ่ เสมือนได้เข้าเฝ้าองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยตรง

ต่อมาในปี พ.ศ. 2515 หลวงพ่อเขียน พระครูธรรมสรคุณ ได้เสนอให้ใช้ชื่อ เขาคิชฌกูฏ เพื่อเชื่อมโยงกับภูเขาศักดิ์สิทธิ์ในพุทธประวัติ ณ กรุงราชคฤห์ ประเทศอินเดีย พร้อมทั้งมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาเส้นทางคมนาคมและขยายระยะเวลาการจัดงานนมัสการ จนกลายเป็นประเพณีสำคัญที่มีผู้เข้าร่วมนับล้านคนต่อปี

งานนมัสการรอยพระพุทธบาทเขาคิชฌกูฏ จัดขึ้นในช่วงเดือนมกราคม–มีนาคมของทุกปี ภายในงานมีการบวงสรวงเทวดา การปิดทองรอยพระพุทธบาท และการเดินขึ้นเขาเพื่อแสดงความศรัทธา กิจกรรมเหล่านี้ไม่เพียงสะท้อนความเลื่อมใสในพระพุทธศาสนาเท่านั้น หากยังเป็นบททดสอบความมุ่งมั่นและความอดทนของผู้แสวงบุญ ตลอดเส้นทางเต็มไปด้วยจุดสักการะและปรากฏการณ์ทางธรณีวิทยาที่ผูกโยงกับตำนานทางพระพุทธศาสนา ท่ามกลางบรรยากาศธรรมชาติที่ร่มรื่นและทิวทัศน์กว้างไกลของเมืองจันทบุรี

ด้วยความสำคัญทั้งในมิติธรรมชาติและศาสนา สถานที่แห่งนี้จึงเป็นศูนย์รวมแห่งศรัทธาของพุทธศาสนิกชน การร่วมกันดูแลรักษาความศักดิ์สิทธิ์ ตลอดจนความงดงามของผืนป่าและรอยพระพุทธบาทให้คงอยู่อย่างสมบูรณ์ จึงนับเป็นความรับผิดชอบร่วมของทุกภาคส่วน เพื่อสืบสานคุณค่าอันล้ำค่านี้ให้ดำรงอยู่สู่ชนรุ่นหลังอย่างยั่งยืน

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช.  สำนักบริหารงานกลาง.  เปิดเขาพระบาทวันแรก! พุทธศาสนิกชนแห่นมัสการรอยพระบาทพลวงคึกคัก ด้านอุทยานแห่งชาติเขาคิชฌกูฏจัดเต็ม! เข้มมาตรการความปลอดภัย พร้อมอำนวยความสะดวกทุกจุดบริการ.  [ออนไลน์].  สืบค้นเมื่อ 17 กุมภาพันธ์ 2569, จากhttp://news.dnp.go.th/news/38212

_____.  อุทยานฯ เขาคิชฌกูฏ พร้อมเปิดนมัสการรอยพระพุทธบาทเขาคิชฌกูฏ ปี 2567 เริ่ม 10 ก.พ. – 9 เม.ย. นี้.  [ออนไลน์].  สืบค้นเมื่อ 17 กุมภาพันธ์ 2569, จาก http://news.dnp.go.th/news/26485

การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.).  งานประเพณีนมัสการลอยพระพุทธบาทเขาคิชฌกูฏ.  [ออนไลน์].  สืบค้นเมื่อ 13 กุมภาพันธ์ 2569, จาก https://thai.tourismthailand.org/Events-and-Festivals/งานประเพณีนมัสการลอยพระพุทธบาทเขาคิชฌกูฏ

ท่องเที่ยว 4 จังหวัดชลบุรี ระยอง จันทบุรี ตราด : 4 way Trips chonburi Rayong Chanthaburi Trat.  ม.ป.ท.: ม.ป.พ., 2561.

พระครูธรรมสรคุณ.  ประวัติความเป็นมาของรอยพระพุทธบาทเขาคิชฌกูฏ (พลวง).  จันทบุรี:  จันทบุรีการพิมพ์, ม.ป.ป. https://www.finearts.go.th/chantaburilibrary/view/17214

พระมหาหงษ์สา ดิษชัง.  รูปแบบการพัฒนาความยั่งยืนในประเพณีงานนมัสการรอยพระพุทธบาทเขาคิชฌกูฏ จังหวัดจันทบุรี.  ดุษฎีนิพนธ์ ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต (สหวิทยาการเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน).  จันทบุรี:  มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี, 2566.  ฉบับอัดสำเนา.

สุทธิชัย ปทุมล่องทอง.  ที่นี่ประเทศไทย : ท่องเที่ยวภาคตะวันออก.  กรุงเทพฯ: สถาพรบุ๊คส์, 2549.

อุทยานแห่งชาติเขาคิชฌกูฏ จ.จันทบุรี KhaoKhitchakut National Park.  เติมพลังใจรับต้นปี กับจุดเช็คอินบนเส้นทางศรัทธาแห่งเขาคิชฌกูฏ.  [ออนไลน์].  สืบค้นเมื่อ 17 กุมภาพันธ์ 2569, จาก https://www.facebook.com/share/p/1AhnKCCYxM/

เรียบเรียงโดย นางสาวทิพวรรณ จันทร์ปัญญา บรรณารักษ์ปฏิบัติการ 

หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี

สำนักศิลปากรที่ 5 ปราจีนบุรี กรมศิลปากร