ดอนญ่าควีนสิริกิติ์ (Mussaenda Queen Sirikit)
            ไม้พุ่มที่มีดอกรูปดาวเหลืองขนาดเล็กเป็นช่อ ซ้อนด้วยกลีบรองสีชมพูที่ปลายกิ่ง เป็นลูกผสมระหว่าง Mussaenda Dona Luz และ M. philippica var. aurorae อยู่ในวงศ์ Rubiaceae ที่มหาวิทยาลัยแห่งฟิลิปปินส์ผสมขึ้น และกราบบังคมทูลขอพระราชทานพระราชานุญาตเชิญพระนามาภิไธย “สิริกิติ์” มาเป็นชื่อของต้นไม้ชนิดนี้ เนื่องในโอกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 และและสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จฯ เยือนประเทศฟิลิปปินส์อย่างเป็นทางการเมื่อ พ.ศ. 2506 ลักษณะของดอนญ่าควีนสิริกิติ์เป็นไม้พุ่ม สูงประมาณ 1-3 เมตร ออกดอกเป็นช่อที่ปลายยอด ปลูกง่ายและราคาไม่แพง



บัวควีนสิริกิติ์ (Nymphaea Queen Sirikit)
            บัวลูกผสมพันธุ์ใหม่ ซึ่งผสมข้ามสกุลย่อยระหว่างบัวฝรั่งพันธุ์ Perry’s Fire Opal ของสหรัฐอเมริกากับบัวพันธุ์นางกวักฟ้าของไทย ออกมาเป็นดอกสีม่วงบริเวณปลายกลีบ ส่วนโคนกลีบมีสีขาว ซึ่งถือเป็นสีใหม่ที่ยังไม่เคยมีมาก่อน สถาบันวิจัยยาง กรมวิชาการเกษตร และสมาคมพฤกษศาสตร์ในพระบรมราชินูปถัมภ์ได้กราบบังคมทูลขอพระราชทานพระราชานุญาตเชิญพระนามาภิไธยมาเป็นชื่อของบัวลูกผสมพันธุ์นี้ เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 80 พรรษา 12 สิงหาคม พ.ศ. 2555 บัวพันธุ์นี้เป็นไม้น้ำที่ดอกบานเต็มที่ในช่วงเช้าและค่อยๆ ห่อตัวในช่วงบ่าย อายุการบานประมาณ 3 วัน 



กุหลาบควีนสิริกิติ์ (Rosa Queen Sirikit)
            ดอกกุหลาบสีเหลืองสดแต้มด้วยขอบสีชมพูแกมส้ม อยู่ในวงศ์ Rosaceae เป็นลูกผสมระหว่างกุหลาบพันธุ์ Königin der Rosen และ Golden Giant เกิดเป็นพันธุ์ Peer Gynt ได้นำออกเผยแพร่เมื่อ พ.ศ. 2511 และได้รับรางวัลชนะเลิศในการประกวดกุหลาบ ณ กรุงเบลฟาสต์ เขตไอร์แลนด์เหนือ สหราชอาณาจักร ใน พ.ศ. 2513 โดย Mr. André Hendrickx ผู้อำนวยการเรือนกุหลาบ Grandes Roseraies Du Val de Loir ประเทศฝรั่งเศส ได้กราบบังคมทูลขอพระราชทานพระราชานุญาตเชิญพระนามาภิไธย “Queen Sirikit” เป็นชื่อดอกกุหลาบลูกผสมพันธุ์นี้ เมื่อ พ.ศ. 2514 ลักษณะของกุหลาบควีนสิริกิติ์เป็นไม้พุ่มสูง 1-2 เมตร มีดอกสีเหลืองสด ขอบกลีบดอกเป็นสีชมพูแกมสีส้ม มีกลิ่นหอม ออกดอกตลอดปี

กล้วยไม้แคทลียาควีนสิริกิติ์ (Cattleya Queen Sirikit) เป็นกล้วยไม้สีขาวบริสุทธิ์ โดดเด่นด้วยสีเหลืองทองบริเวณกึ่งกลาง อยู่ในวงศ์ Orchidaceae เป็นกล้วยไม้ลูกผสมระหว่าง Cattleya Bow Bells กับ Cattleya o’ brieniana var. alba ซึ่งบริษัทกล้วยไม้เก่าแก่ Black & Flory ประเทศอังกฤษเป็นผู้ผสม โดยได้จดทะเบียนชื่อพันธุ์ว่า Exquisite ใน พ.ศ. 2501 และได้รับรางวัลยอดเยี่ยมจากสมาคมพืชสวนหลวงประเทศอังกฤษ ทางบริษัทจึงได้ทำหนังสือกราบบังคมทูลขอพระราชทานพระราชานุญาตเชิญพระนามาภิไธย “Queen Sirikit” มาเป็นชื่อของกล้วยไม้ลูกผสมพันธุ์นี้ ลักษณะของกล้วยไม้มีทรงต้นกะทัดรัด ดอกสีขาว มีแต้มสีเหลืองทองบริเวณกึ่งกลาง ออกดอกเกือบทั้งปี

          สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ทรงต่อยอดพรรณไม้ทั้ง 4 ชนิด ซึ่งเป็นพรรณไม้ในพระนามาภิไธยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง สู่ผ้าลายพระราชทานประเภทผ้าบาติก “บุปผาบรมราชินีนาถ” ที่ทุกลายล้วนเปี่ยมไปด้วยความหมายในการน้อมสำนึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ประกอบด้วย ลายดอนญ่าควีนสิริกิติ์ ลายบัวควีนสิริกิติ์ ลายกุหลาบควีนสิริกิติ์ ลายกล้วยไม้แคทลียาควีนสิริกิติ์ และลายขอสมเด็จฯ-เจ้าฟ้าฯ พระราชทานเมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569 ณ มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี จังหวัดสุราษฎร์ธานี



            การนำพรรณไม้สี่ชนิดที่ได้รับพระราชทานพระนามาภิไธยมาเป็นแรงบันดาลใจในการออกแบบลายผ้าไทยร่วมสมัย โดยถ่ายทอดรูปทรง สีสัน และความหมายเชิงสัญลักษณ์ของดอกไม้สู่ลวดลายบนผืนผ้าอย่างสร้างสรรค์ แนวคิดดังกล่าวสะท้อนการผสมผสานระหว่างธรรมชาติ ศิลปวัฒนธรรมไทย และการออกแบบสมัยใหม่ ช่วยยกระดับคุณค่าของผ้าไทยให้มีเอกลักษณ์ งดงาม และสามารถประยุกต์ใช้ในงานแฟชั่นร่วมสมัยได้ พร้อมทั้งเป็นการเทิดพระเกียรติและสืบสานภูมิปัญญาหัตถศิลป์ไทยอย่างยั่งยืน

แหล่งข้อมูลอ้างอิงและภาพประกอบ

“บุปผาราชินี” พรรณไม้ทรงคุณค่า งดงามในพระนาม “สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง”.  [ออนไลน์].  สืบค้นเมื่อ 12 มีนาคม 2569,
     จาก https://www.thaipbs.or.th/now/infographic/527

ผ้าลายพระราชทาน “บุปผาบรมราชินีนาถ”.  [ออนไลน์].  สืบค้นเมื่อ 12 มีนาคม 2569, จาก https://www.facebook.com/photo/?fbid=1210762981229298&set=a.551179130521023

ผ้าลายพระราชทาน บุปผาบรมราชินีนาถ.  [ออนไลน์].  สืบค้นเมื่อ 12 มีนาคม 2569, จาก https://www.lemon8-app.com/@blue2blood/7609730463280448018?region=th  

ศิลป์ปักษ์ใต้งามวิจิตร ยกระดับหัตถกรรมชุมชนภาคใต้สู่ความยั่งยืน.  [ออนไลน์].  สืบค้นเมื่อ 12 มีนาคม 2569, 
     จาก https://suratthani.cdd.go.th/th/content/category/detail/id/74/iid/326078

สถิตกลางใจไทยนิรันดร์.  กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง, 2569.

เรียบเรียงโดย    นางสาวปริศนา ตุ้มชัยพร  บรรณารักษ์ชำนาญการ

หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี

สำนักศิลปากรที่ 5 ปราจีนบุรี กรมศิลปากร