เทศกาลคเณศจตุรถี เพื่อเฉลิมฉลองการประสูติของพระคเณศ เทพผู้ทรงปัญญาและผู้ขจัดอุปสรรค เทศกาลนี้จัดขึ้นในวันศุกลจตุรถี หรือวันขึ้น 4 ค่ำ ของเดือนภัทรบท ตามคัมภีร์คเณศปุราณะและสกันทปุราณะ อย่างไรก็ตาม คติในคัมภีร์ต่าง ๆ ไม่ได้เป็นไปในแนวทางเดียวกันเสมอไป อย่างศิวธรรมกล่าวว่า พระคเณศประสูติในวันกฤษณจตุรถี หรือวันแรม 4 ค่ำ ของเดือนมาฆะ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความแตกต่างกันไปตามคัมภีร์ ภูมิภาค และชุมชนผู้ศรัทธา

         เทศกาลคเณศจตุรถีปีนี้ จะอยู่ในช่วงวันที่ 14 – 23 (คร่อมวันที่ 24) กันยายน 2569 ตลอดระยะเวลา 10 วันนี้ มีช่วงเวลาสำคัญในการประกอบพิธีกรรมคือ - คเณศจตุรถี - มัธยาหนคเณศบูชามุหูรัต และ - คเณศวิสรรชน์
        จตุรถีดิถี คือดิถีที่ 4 ของทุกเดือน ตามระบบปฏิทินจันทรคติฮินดู แต่คเณศจตุรถีในเดือนภัทรบท ถือเป็นดิถีแห่งการประสูติของพระคเณศ ตามเวลาของกรุงเทพมหานคร (UTC+7) จตุรถีดิถีในปี 2569 เริ่มตั้งแต่วันที่ 14 กันยายน 2569 เวลา 08.36 น. และสิ้นสุดวันที่ 15 กันยายน 2569 เวลา 09.14 น. แม้จตุรถีดิถีจะครอบคลุมสองวัน แต่วันที่ 14 กันยายน เป็นวันที่ถือเป็นคเณศจตุรถี เนื่องจากจตุรถีดิถีตรงกับช่วงกลางวัน (Madhyāhna Kāla) ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่พระคเณศประสูติ เป็นช่วงเวลามงคลเหมาะสำหรับการสถาปนาเทวรูปพระคเณศและประกอบพิธีบูชา 

        มัธยาหนคเณศบูชามุหูรัต (Madhyāhna Ganesha Pūjā Muhūrta) ตามคติฮินดูกล่าวว่า พระคเณศประสูติ ในช่วงมัธยาหนกาลหรือยามที่ 3 ช่วงกลางวัน ด้วยเหตุนี้ ช่วงเวลาดังกล่าว จึงถือเป็นฤกษ์มงคลสำหรับการบูชาพระคเณศในเทศกาลคเณศจตุรถี สำหรับผู้ที่อยู่ในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ในปี 2569 ตรงกับวันที่ 14 กันยายน เวลา 10.54 – 13.18 น. เป็นช่วงเวลาที่เหมาะสม สำหรับการสถาปนาเทวรูปพระคเณศและประกอบพิธีบูชา

        คเณศวิสรรชน์ (Ganesha Visarjana) คือพิธีส่งเสด็จพระคเณศ เมื่อสิ้นสุดระยะเวลาการประดิษฐานตถ จะนำเทวรูปไปประกอบพิธีในแหล่งน้ำ เป็นสัญลักษณ์ของการส่งคืนองค์เทพ และการกลับคืนสู่ธรรมชาติ 

สะท้อนแนวคิดเรื่องความไม่เที่ยงและวัฏจักรของการเกิดขึ้น ดำรงอยู่ และดับไป ทั้งยังเป็นการอำลาองค์เทพด้วยความเคารพ ก่อนเริ่มต้นการเฉลิมฉลองในวาระต่อไป

 

*ข้อพึงสังเกต

การส่งเสด็จพระคเณศไม่จำเป็นต้องเกิดขึ้นหลังจากครบ 10 วันเสมอไป ขึ้นอยู่กับธรรมเนียมที่แตกต่างกันไปแต่ละพื้นที่  เทวรูปอาจได้รับการวิสรรชน์ในวันเดียวกับคเณศจตุรถี วันที่ 1.5 หลังเทศกาล วันที่ 3 วันที่ 5 วันที่ 7 วันที่ 10.5 หรือวันที่ 11 ซึ่งตรงกับอนันตจตุรทศี (Ananta Chaturdashi) คือวันที่ 25 กันยายน 2569 และถือว่าเป็นวันสำคัญที่สุดวันหนึ่งสำหรับคเณศวิสรรชน์

--------------------------------------------------------

หมายเหตุ: 

หากต้องการทราบช่วงเวลาที่เหมาะสมกับพื้นที่ของแต่ละคน ตรวจสอบได้ที่ https://www.drikpanchang.com  

--------------------------------------------------------

ทั้งนี้ ยังมีเกร็ดน่ารู้ที่น่าสนใจเกี่ยวกับเทศกาลคเณศจตุรถีอีกหลายเรื่อง โปรดติดตามตอนต่อไป ได้ทาง Facebook: Education.National Museum Bangkok เที่ยวพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร https://www.facebook.com/eduNMB 

--------------------------------------------------------

ที่มาของข้อมูล / อ้างอิง :
Faceboook Education.National Museum Bangkok เที่ยวพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร
https://www.facebook.com/eduNMB/posts/pfbid0vbdNY1Lg4mSZ4T3zHQ1TmfzgUqdHQbDMm2JbmY4Nycj7WwBV85bJt3A3JCsVPx5Kl