เมื่อวันที่ 9 กรกฎาคม 2569 สำนักศิลปากรที่ 10 นครราชสีมา ได้มอบหมายเจ้าหน้าที่จากพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติมหาวีรวงศ์ และกลุ่มโบราณคดี ลงพื้นที่ตรวจสอบหลักฐานทางโบราณคดีที่ตั้งอยู่กลางเขื่อนมูลบน (ภายหลังกำหนดชื่อเรียกร่วมกันว่า “แหล่งโบราณคดีเขื่อนมูลบน 1 (โนนกอโจด)” ในท้องที่บ้านตลิ่งชัน หมู่ที่ 9 ตำบลจระเข้หิน อำเภอครบุรี จังหวัดนครราชสีมา

.

ผลการตรวจสอบพบหลักฐานทางโบราณคดีในวัฒนธรรมยุคก่อนประวัติศาสตร์ สมัยเหล็ก ได้แก่โครงกระดูกมนุษย์พร้อมภาชนะดินเผาอุทิศ ชิ้นส่วนกระดูกมนุษย์ เครื่องมือเหล็ก ลูกปัดแก้ว ขวานหินขัด แวดินเผา และชิ้นส่วนภาชนะดินเผา ที่พบกระจายอยู่บนผิวดินเนื่องจากการกัดเซาะของน้ำ โดยไฮไลต์สำคัญในครั้งนี้คือการพบ #ภาชนะดินเผาแบบพิมายดำ ในสภาพสมบูรณ์ มีขนาดเส้นผ่านศูนย์หลาง 24.5 ซ.ม. สูง 11 ซ.ม. และหนา 0.7 ซ.ม. ซึ่งนับเป็นการพบภาชนะดินเผาแบบพิมายดำที่มีสภาพสมบูรณ์เป็นครั้งแรกของพื้นที่ด้านใต้ของจังหวัดนครราชสีมา และยังตั้งอยู่ใกล้กับต้นกำเนิดแม่น้ำมูลมากที่สุดในเวลานี้

.

ภาชนะดินเผาแบบพิมายดำ เป็นภาชนะรูปแบบพิเศษในยุคก่อนประวัติศาสตร์ สมัยเหล็ก ที่พบอย่างแพร่หลายในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำมูลตอนบน พบครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2507 จากการขุดตรวจที่ปราสาทพิมาย และในปีต่อมามีการพบโดยบังเอิญจากการไถปรับหน้าดินที่แหล่งโบราณคดีบ้านส่วย อำเภอพิมาย จังหวัดนครราชสีมา ศาสตราจารย์ Wilhelm G. Solheim II นักโบราณคดีชาวอเมริกัน ได้ริเริ่มเรียกภาชนะรูปแบบนี้ว่า “ภาชนะดินเผาแบบพิมายดำ”

.

จากหลักฐานทางโบราณคดีที่พบ สันนิษฐานว่าพื้นที่บริเวณนี้เป็นเนินดินไว้ฝังศพของมนุษย์ในวัฒนธรรมยุคก่อนประวัติศาสตร์ สมัยเหล็ก ซึ่งมีอายุอยู่ในช่วง 2,400-1,400 ปีมาแล้ว (เปรียบเทียบอายุสมัยจากภาชนะดินเผาแบบพิมายดำที่พบจากแหล่งโบราณคดีบ้านส่วย อำเภอพิมาย จังหวัดนครราชสีมา)

.

การค้นพบแหล่งโบราณคดีในวัฒนธรรมยุคก่อนประวัติศาสตร์ สมัยเหล็ก กลางเขื่อนมูลบนในครั้งนี้ ช่วยขยายเพดานองค์ความรู้ของร่องรอยมนุษย์โบราณในพื้นที่จังหวัดนครราชสีมาของเราให้เพิ่มมากขึ้น นับเป็นอีกหนึ่งร่องรอยสำคัญของผู้คนที่ดำรงชีวิตอยู่บริเวณต้นลำน้ำมูล...ลำน้ำที่เป็นหัวใจสำคัญของการบริโภคและอุปโภคของภูมิภาคอีสานใต้มาตั้งแต่อดีตจวบจนถึงปัจจุบัน

.

สุดท้ายนี้ สศก. ๑๐ น. ขอขอบพระคุณ

1) ที่ทำการปกครองอำเภอครบุรี จังหวัดนครราชสีมา

2) โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษามูลบน กรมชลประทาน

3) พระอาจารย์ประจวบ ยติกโล เจ้าอาวาสที่พักสงฆ์ป่าเขาน้อย

ที่ร่วมกันลงพื้นที่ตรวจสอบในครั้งนี้ ตลอดจนอำนวยความสะดวกจัดเตรียมเรือสำหรับการลงพื้นที่ตรวจสอบในครั้งนี้