สาระอีสาน เรื่อง สิมอีสาน
สาระอีสาน นำเสนอและเผยแพร่เกร็ดความรู้ต่าง ๆ จากข้อมูลท้องถิ่นตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันและหนังสือสารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคอีสาน และรวมถึงหนังสืออื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง มีให้บริการอยู่ที่หอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ ร.๙ นครราชสีมา สำหรับวันนี้นำเสนอเรื่อง สิมอีสาน อุโบสถที่เกิดจากความศรัทธาของคนในท้องถิ่น เรียบเรียงโดย นางสาวกุลริศา รัชตะวุฒิ นักภาษาโบราณ เนื้อหามีดังนี้
สิมอีสาน คือ โบสถ์ หรือ อุโบสถของภาคอีสาน คำว่า สิม กร่อนเสียงมาจากคำว่า สีมา หมายถึงขอบเขตที่กำหนดขึ้นเพื่อใช้ประกอบพิธีกรรมต่าง ๆ ในพระพุทธศาสานา มีเอกลักษณ์ในด้านสถาปัตยกรรมที่โดดเด่น โดยเฉพาะจิตกรรมฝาผนัง (ฮูปแต้ม) ที่บอกเล่าเรื่องราวทางศาสนา นิทานพื้นบ้าน วิถีชีวิต วัฒนธรรม และความเชื่อของผู้คนในท้องถิ่น ซึ่งการตกแต่งและวัสดุที่ใช้ต่างจากโบสถ์ภาคกลาง
สิม มี 3 ประเภท ได้แก่
1. สิมที่ทำในหมู่บ้านเรียกว่า คามสีมา
2. สิมที่ทำในป่า เรียกว่าอัพภันตรสีมา
3. สิมที่ทำในน้ำ เรียกว่า อุทกฺกเขปสีมา
ซึ่งสิมในภาคอีสานปรากฏเพียง 2 ประเภทเท่านั้น คือ
1. คามสีมา (ชาวบ้านเรียกว่า สิมบก) คือ สิมที่สร้างไว้บนบก สามารถพบเห็นได้ทั่วไปในวัดต่าง ๆ ของภาคอีสาน โดยสิมบก แยกออกเป็น 2 ชนิด ได้แก่ สิมโปร่งและสิมทึบ
2. อุทกฺกเขปสีมา (ชาวบ้านเรียกว่า สิมน้ำ) คือ สิมที่สร้างอยู่กลางน้ำ (สร้างขึ้นใช้เพียงชั่วคราว) ปัจจุบันสิมน้ำในภาคอีสานเหลืออยู่น้อยมาก
การผูกพัทธสีมา ชาวอีสาน เรียกว่า การผูกสิม (หากยังไม่ได้ผูกสิม เรียกว่า อพัทธสีมา) โดยจะฝังศิลา (ลูกนิมิต) ไว้แปดทิศรอบพระอุโบสถ ฝังห่างจากตัวสิมประมาณ 1 วา โดยมี บือสิม ลูกนิมิตสำคัญฝังอยู่ใจกลางพระอุโบสถ (บือ แปลว่า สะดือ บือสิม หมายถึง สะดือพระอุโบส)
สิมอีสาน เป็นสถาปัตยกรรมที่สำคัญและมีความหลากหลายในด้านศิลปะ ทั้งความสวยงามและเรื่องราวที่ปรากฏบนผนังซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของสิมในภาคอีสาน คู่ควรแก่การอนุรักษ์เพื่อในคนรุ่นหลังได้เรียนรู้และเข้าใจในประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรมซึ่งเป็นมรดกวัฒนธรรมในท้องถิ่น ที่สะท้อนให้เห็นถึงวิถีชีวิต วัฒนธรรม และคติความเชื่อของชาวอีสาน
บรรณานุกรม
• กิตติพงษ์ สนเล็ก. สิมอีสาน. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 23 เมษายน 2568, จาก: https://www.facebook.com/share/p/1C7orfcCPQ/
• ติ๊ก แสนบุญ. สิมอีสาน. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 29 เมษายน 2568, จาก: https://www.silpa-mag.com/history/article_13568
• ธวัช ปุณโณทก. “บือสิม (สะดือพระอุโบสถ).” สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคอีสาน. 7. (2542): 2403
• ฟิลด์ - ฟิล. สิมอีสาน. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 29 เมษายน 2568, จาก: https://www.facebook.com/share/p/19rbYMTepS/
• วิโรฒ ศรีสุโร. “สิม (โบสถ์)." สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคอีสาน. 13. (2542): 4616-4625.
• สถาบันไทยศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. สิมอีสาน. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 29 เมษายน 2568, จาก: http://www.thaistudies.chula.ac.th/2018/09/29/สิมอีสาน/
(จำนวนผู้เข้าชม 3 ครั้ง)
