พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง
นับตั้งแต่ปีพุทธศักราช ๒๔๙๖ เป็นต้นมา กองโบราณคดี กรมศิลปากรได้ดำเนินการสำรวจ ขุดแต่ง และบูรณะโบราณสถานเมืองโบราณสุโขทัยโดยได้พบโบราณวัตถุเป็นจำนวนมาก รัฐบาลจึงพิจารณาเห็นว่าควรสร้างพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติขึ้นเพื่อเก็บรักษามรดกทางวัฒนธรรมที่มีความสำคัญของชาติและจัดแสดงเผยแพร่เพื่อการศึกษาต่อไป ต่อมาในปีพุทธศักราช ๒๕๐๓ - ๒๕๐๖ กรมศิลปากรจึงดำเนินการจัดสร้างพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติขึ้นในพื้นที่บริเวณเมืองโบราณสุโขทัย โดยใช้งบประมาณของรัฐบาลสมทบกับเงินบริจาคของประชาชน
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติแห่งนี้ มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า “พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง” ตั้งขึ้นตามพระนามของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช วีรกษัตริย์ไทยผู้ปกครองเมืองสุโขทัยในช่วงต้นพุทธศตวรรษที่ ๑๙ โบราณวัตถุส่วนใหญ่ที่จัดแสดงได้จากการขุดแต่งบูรณะโบราณสถานในเขตเมืองเก่าสุโขทัย เมืองโบราณใกล้เคียง และอีกส่วนหนึ่งเป็นโบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ ที่พระโบราณวัตถาจารย์ (พระราชประสิทธิคุณ) อดีตเจ้าอาวาสวัดราชธานีและเจ้าคณะจังหวัดสุโขทัย ได้อนุญาตให้เคลื่อนย้ายจากพิพิธภัณฑ์ในวัดราชธานีมาเก็บรักษาและจัดแสดงในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง โดยมี หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ ดิศกุล ภัณฑารักษ์เอก กองโบราณคดี และนาย
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช และ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินเป็นองค์ประธาน ในพิธีเปิดพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง เมื่อวันที่ ๒๕ มกราคม พุทธศักราช ๒๕๐๗
ต่อมาในวาระครบรอบ ๗๐๐ ปี ลายสือไท เมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๒๖ รัฐบาลได้ดำเนินการก่อสร้าง “อาคารอนุสรณ์ลายสือไท” เพื่อร่วมเฉลิมฉลองในวาระดังกล่าว โดยสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จพระราชดำเนินเป็นองค์ประธานในพิธีเปิดอาคาร เมื่อวันที่ ๑๗ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๒๖ ภายในอาคารมีห้องประชุมสำหรับการสัมมนา ส่วนจัดแสดงนิทรรศการภาพ เรื่อง “สุโขไท – สุโขทัย อดีตและปัจจุบัน” การจัดแสดงเกี่ยวกับการจัดตั้งพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง ส่วนให้บริการนักท่องเที่ยว และจำหน่ายบัตรค่าธรรมเนียม
การจัดแสดง
๑. อาคารอนุสรณ์ลายสือไท
ภายในอาคารอนุสรณ์ลายสือไท แบ่งออกเป็น ๒ ส่วน ได้แก่ ส่วนประชาสัมพันธ์ จำหน่ายบัตรค่าธรรมเนียมเข้าชม และห้องประชุม อีกส่วนหนึ่งเป็นส่วนจัดแสดงนิทรรศการภาพ เรื่อง “สุโขไท-สุโขทัย: อดีตและปัจจุบัน” แสดงแผนที่โบราณและปัจจุบัน ผังเมืองสุโขทัย และการจัดแสดงเรื่องราวการอนุรักษ์ ฟื้นฟู บูรณะเมืองโบราณสุโขทัย แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม และการจัดตั้งพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง
๒. อาคารพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง
จัดแสดงโบราณวัตถุที่ได้จากการสำรวจทางโบราณคดี การขุดแต่งโบราณสถานในจังหวัดสุโขทัย และโบราณสถานในจังหวัดใกล้เคียงเขตภาคเหนือตอนล่าง รวมทั้ง โบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ ที่เคยเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑ์วัดราชธานี นอกจากนั้นยังจัดแสดงโบราณวัตถุจากโบราณสถานอื่นๆ ที่แสดงให้เห็นถึงพัฒนาการและความเชื่อมโยงทางวัฒนธรรมในอดีตบนผืนแผ่นดินไทย
๓. อาคารปูนปั้นประติมาคาร
จัดแสดงประติมากรรมปูนปั้น ที่ใช้สำหรับประดับตกแต่งปราสาท เจดีย์ วิหาร และอาคารต่างๆ ที่พบจากโบราณสถานในเขตจังหวัดสุโขทัย และจังหวัดใกล้เคียง
๔. อาคารไม้โถง
จัดแสดงโบราณวัตถุ-ศิลปวัตถุ วัตถุทางชาติพันธุ์ เช่น วิหารจำลอง เกวียน เรือสำปั้น อุปกรณ์เกี่ยวกับการทำนา เช่น เครื่องสีข้าว คันไถ เป็นต้น
๕. การจัดแสดงกลางแจ้ง
จัดแสดงโบราณวัตถุ ศิลปวัตถุขนาดใหญ่ โบราณสถานที่เหลือเพียงส่วนฐานของอาคารและเจดีย์ ซึ่งในเจดีย์รายได้พบพระธาตุ และสิ่งของมีค่าเป็นจำนวนมากที่บรรจุในเครื่องสังคโลกและเครื่องถ้วยจีน อีกทั้งยังได้จำลองเตาเผาเครื่องสังคโลก แสดงให้เห็นรูปแบบและกรรมวิธีการผลิตเครื่องสังคโลกสุโขทัย ช้างจำลองจากวัดสำคัญ ได้แก่ วัดช้างล้อม สุโขทัย วัดช้างล้อม ศรีสัชนาลัย วัดช้างรอบ กำแพงเพชร เป็นต้น
